ประเมินมูลค่าใบปริญญา ในตลาดแรงงาน

“เรียบจบปริญญาตรี” หนึ่งในเป้าหมายทางการศึกษาที่หลายคนตั้งใจทำให้สำเร็จ เพราะเป็นเครื่องยืนยันความรู้ รวมถึงเป็นคุณสมบัติสำคัญของการสมัครงานแต่ละองค์กร ดังนั้น การก้าวเข้าสู่ตลาดแรงงานจริง ผู้สำเร็จการศึกษากลับพบว่า การมีวุฒิปริญญาเพียงอย่างเดียวไม่ได้รับประกันได้งานตรงสาย มีรายได้ตามที่คาดหวัง หรือได้รับการพิจารณาเข้าทำงานทันที

เมื่อสถานการณ์การแข่งขันหางานสูง ปริญญาเพียง 1 ใบอาจมีมูลค่าไม่เพียงพอต่อตลาดแรงงาน จึงเป็นเหตุให้ผู้จบการศึกษาควรพัฒนาตนเองให้สอดคล้องกับความต้องการของนายจ้าง

ปริญญา 1 ใบมีมูลค่าอย่างไรในตลาดแรงงาน?

1. เป็นหลักฐานแสดงความรู้และคุณสมบัติสำหรับการสมัครงาน

วุฒิการศึกษาเป็นหนึ่งในเกณฑ์ที่นายจ้างใช้พิจารณาผู้สมัคร โดยเฉพาะตำแหน่งที่ต้องอาศัยความรู้เฉพาะทาง หรือกำหนดคุณสมบัติด้านการศึกษาไว้อย่างชัดเจน เช่น งานด้านบัญชี วิศวกรรมศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และวิชาชีพที่เกี่ยวข้องกับข้อกำหนดตามกฎหมาย

การสำเร็จการศึกษาสะท้อนว่า ผู้เรียนผ่านกระบวนการเรียนรู้ตามหลักสูตร มีความรู้พื้นฐานในสาขาที่ศึกษา และเคยทำงานตามโจทย์หรือเกณฑ์การประเมินที่กำหนด

2. เพิ่มโอกาสเข้าถึงตำแหน่งงานบางประเภท

งานบางตำแหน่งเปิดรับเฉพาะผู้ที่จบปริญญาตรีขึ้นไป ขณะที่งานอีกหลายประเภทให้ความสำคัญกับประสบการณ์ ผลงาน หรือทักษะเฉพาะด้านมากกว่า ดังนั้น มูลค่าของปริญญาจึงแตกต่างกันไปตามอาชีพ อุตสาหกรรม และข้อกำหนดของแต่ละองค์กร

ตัวอย่างเช่น ผู้สมัครตำแหน่งนักวิเคราะห์ข้อมูลอาจมีพื้นฐานจากสาขาที่เกี่ยวข้อง แต่ยังต้องแสดงความสามารถการใช้เครื่องมือวิเคราะห์ข้อมูลและอธิบายผลลัพธ์ได้อย่างมีเหตุผล ส่วนงานด้านการตลาดอาจพิจารณาทั้งความรู้ทางการตลาด ความสามารถการสร้างเนื้อหา และผลลัพธ์จากโครงการที่เคยรับผิดชอบ

กล่าวได้ว่า ปริญญาช่วยเปิดประตูสู่โอกาสบางประเภท แต่ความสามารถที่สอดคล้องกับงานเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้ผู้สมัครแข่งขันได้ดีขึ้น

ตลาดแรงงานให้ความสำคัญกับอะไร นอกเหนือจากวุฒิการศึกษา?

ตลาดแรงงานต้องการคนที่สามารถทำงานได้ตามเป้าหมายขององค์กร ปรับตัวเข้ากับกระบวนการทำงาน และสร้างผลลัพธ์ที่มีคุณค่า

ข้อมูลจากสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ในบทวิเคราะห์ด้านทุนมนุษย์ของไทยชี้ให้เห็นถึงปัญหาความไม่สอดคล้องระหว่างการศึกษากับการทำงาน โดยมีผู้จบการศึกษาจำนวนหนึ่งทำงานไม่ตรงสาย หรือทำงานที่ใช้ทักษะต่ำกว่าระดับการศึกษา สิ่งนี้ทำให้เข้าใจว่า การศึกษาสูงอาจไม่เพียงพอ หากความรู้และทักษะที่มีไม่ตรงกับความต้องการของตลาดแรงงาน

อ่านเพิ่มเติม: จากปฐมวัยสู่แรงงาน... ส่องช่องว่าง-ทางออกพัฒนาทุนมนุษย์ไทย

สิ่งที่คนทำงานควรให้ความสำคัญจึงมีอย่างน้อย 3 ด้าน ได้แก่

• ความรู้ตรงกับลักษณะงาน: เข้าใจหลักการและเนื้อหาที่จำเป็นต่อการปฏิบัติหน้าที่

• ทักษะที่นำไปใช้ได้จริง: สามารถใช้เครื่องมือ แก้ปัญหา วิเคราะห์ข้อมูล หรือทำงานตามกระบวนการที่เกี่ยวข้องได้

• ความพร้อมการทำงานร่วมกับผู้อื่น: สื่อสารได้ชัดเจน รับผิดชอบหน้าที่ และปรับตัวเข้ากับทีมได้

3 ความท้าทายที่คนจบปริญญาต้องเผชิญ

1. เรียนจบแล้ว แต่ทักษะไม่ตรงกับงานที่เปิดรับ

หลักสูตรระดับมหาวิทยาลัยช่วยวางพื้นฐานความรู้ แต่รายละเอียดของงานจริงอาจต้องใช้เครื่องมือหรือกระบวนการที่แตกต่างจากสิ่งที่เรียนมา ผู้สมัครจึงพบว่า ตนเองมีความรู้ทางทฤษฎี แต่ขาดทักษะเฉพาะด้านที่องค์กรต้องการ

ทางออกคือ การศึกษาประกาศรับสมัครงานในสายอาชีพเป้าหมาย แล้วเปรียบเทียบคุณสมบัติที่นายจ้างระบุกับทักษะที่ตนเองมี เพื่อเลือกพัฒนาความสามารถที่ยังขาดอย่างตรงจุด

2. ขาดประสบการณ์และหลักฐานแสดงความสามารถ

ผู้จบใหม่จำนวนหนึ่งไม่มีประสบการณ์ทำงานเต็มเวลา ทำให้นายจ้างประเมินความพร้อมการปฏิบัติงานได้ยาก โดยเฉพาะตำแหน่งที่ต้องใช้ความเชี่ยวชาญหรือรับผิดชอบงานหลายขั้นตอน

การฝึกงาน ทำโครงงาน รับงานอิสระ หรือเข้าร่วมกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับสายอาชีพ สามารถช่วยสร้างหลักฐานแสดงความสามารถได้ แม้ยังไม่มีประสบการณ์ทำงานประจำก็ตาม

ตัวอย่างเช่น ผู้สมัครงานด้านกราฟิกสามารถรวบรวมผลงานออกแบบพร้อมอธิบายโจทย์และกระบวนการทำงาน ส่วนผู้สมัครงานด้านการตลาดสามารถนำเสนอแผนงาน ตัวอย่างเนื้อหา หรือผลการวิเคราะห์แคมเปญที่เคยทำ

3. ตลาดแรงงานเปลี่ยนแปลงเร็วกว่าความรู้ที่มี

ความก้าวหน้าของเทคโนโลยีและรูปแบบธุรกิจ ทำให้เครื่องมือรวมถึงทักษะที่จำเป็นต่อการทำงานเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ ผู้ที่จบการศึกษามานานแล้วต้องพัฒนาความรู้เพิ่มเติม เช่น การใช้เครื่องมือดิจิทัล การวิเคราะห์ข้อมูล หรือการทำงานร่วมกับระบบ AI ตามความเหมาะสมของสายอาชีพ

จบปริญญาควรปรับตัวอย่างไร ในตลาดแรงงาน?

1. สำรวจความต้องการของตำแหน่งงานจริง

แทนที่จะพิจารณาเฉพาะชื่อตำแหน่ง ควรอ่านรายละเอียดหน้าที่ความรับผิดชอบและคุณสมบัติที่นายจ้างต้องการ แล้วรวบรวมทักษะที่ปรากฏในประกาศหลายแห่งเพื่อดูข้อกำหนด

จากนั้นแบ่งทักษะออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ ทักษะที่มีอยู่แล้วและทักษะที่ต้องพัฒนาเพิ่มเติม วิธีนี้ช่วยให้การวางแผนเรียนรู้มีเป้าหมายชัดเจน ลดการเสียเวลาไปกับความรู้ที่ไม่เกี่ยวข้องกับงานที่ต้องการสมัคร

2. เพิ่มทักษะที่นำไปใช้ได้จริง

การเรียนหลักสูตรเพิ่มเติมจะมีประโยชน์มากขึ้น เมื่อสามารถนำความรู้มาประยุกต์ใช้กับงานได้ เช่น เรียนรู้โปรแกรมที่จำเป็นต่อสายอาชีพ ฝึกวิเคราะห์ข้อมูล ทดลองใช้เครื่องมือใหม่ หรือพัฒนาทักษะการสื่อสารในการทำงาน

ไม่จำเป็นต้องเก็บใบรับรองจำนวนมากโดยไม่มีเป้าหมาย ควรเลือกหลักสูตรที่มีเนื้อหาสอดคล้องกับงาน และฝึกปฏิบัติจนสามารถแสดงความสามารถได้จริง

3. สร้างผลงานเพื่อแสดงศักยภาพ

ผลงานช่วยให้นายจ้างเห็นภาพรวมความสามารถของผู้สมัครชัดเจนขึ้น โดยเฉพาะผู้ที่ยังมีประสบการณ์ทำงานจำกัด ควรจัดทำแฟ้มผลงานหรือ Portfolio ที่คัดเลือกงานอย่างเหมาะสม พร้อมระบุโจทย์ วิธีดำเนินงาน เครื่องมือที่ใช้ และผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น

สำหรับงานที่ไม่สามารถเปิดเผยข้อมูลขององค์กรได้ สามารถใช้โครงงานจำลองหรือกรณีศึกษาที่สร้างขึ้นใหม่ โดยระบุให้ชัดเจนว่าเป็นผลงานจำลอง เพื่อแสดงกระบวนการคิดและทักษะที่เกี่ยวข้อง

4. พัฒนาทักษะการทำงานร่วมกับผู้อื่น

สำหรับงานที่ต้องประสานงานกับหลายฝ่าย คนทำงานจึงควรฝึกการสื่อสาร การรับฟัง การบริหารเวลา การแก้ปัญหา และการรับผิดชอบต่อผลลัพธ์

ทักษะเหล่านี้สามารถฝึกได้จากการทำโครงงานกลุ่ม การฝึกงาน การรับงานจริง หรือการขอความคิดเห็นจากผู้ร่วมงาน เพื่อนำมาปรับปรุงวิธีทำงานให้ดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง

5. เปิดรับโอกาส ที่สามารถต่อยอดสู่อาชีพเป้าหมาย

ผู้จบใหม่ไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นจากตำแหน่งในฝันเสมอไป งานระดับเริ่มต้นหรืองานที่เกี่ยวข้องอาจช่วยให้ได้เรียนรู้กระบวนการทำงานจริง สร้างประสบการณ์ และพัฒนาทักษะที่สามารถต่อยอดไปสู่ตำแหน่งที่ต้องการได้

หากงานแรกไม่ตรงกับสาขาที่เรียน ควรพิจารณาว่างานนั้นช่วยสร้างทักษะที่นำไปใช้ในอาชีพเป้าหมายได้หรือไม่ พร้อมวางแผนพัฒนาตนเองเพื่อให้การเปลี่ยนผ่านในอนาคตเป็นไปอย่างมีทิศทาง

เพราะฉะนั้นแล้ว ปริญญา 1 ใบมีคุณค่าในฐานะหลักฐานทางการศึกษาและเป็นคุณสมบัติสำคัญสำหรับการสมัครงานหลายประเภท แต่คุณค่าที่เกิดขึ้นจริงในตลาดแรงงานยังขึ้นอยู่กับความต้องการของนายจ้าง ความรู้เฉพาะทาง ประสบการณ์ และทักษะที่ผู้สมัครสามารถนำไปใช้ได้

สำหรับคนจบใหม่ ต้องเข้าใจตลาดแรงงานก่อนพัฒนาทักษะตนเอง สำรวจคุณสมบัติที่งานต้องการ เพิ่มทักษะที่จำเป็น และสร้างผลงานเพื่อแสดงความพร้อมในการทำงาน ส่วนผู้ที่มีประสบการณ์แล้วควรติดตามความเปลี่ยนแปลงของอาชีพและพัฒนาความสามารถให้สอดคล้องกับหน้าที่ที่รับผิดชอบ

ท้ายที่สุด ปริญญาไม่ใช่จุดสิ้นสุดของการเรียนรู้ แต่เป็นจุดเริ่มต้นของการนำความรู้ไปสร้างคุณค่าในการทำงาน ยิ่งสามารถเชื่อมโยงสิ่งที่เรียนมากับความต้องการของตลาดได้ชัดเจนเท่าไร ก็ยิ่งเพิ่มโอกาสการหางานที่เหมาะสมและเติบโตในสายอาชีพได้มากขึ้นเท่านั้น